Het zijn meestal korte gesprekken die de ziekenhuispastor heeft met mensen om haar heen. Op afroep is zij beschikbaar, en bezoekt regelmatig de bejaarde man die niet meer beter wordt en die haar langzamerhand zijn levensverhaal toevertrouwd. Even zo vaak ontstaan de contacten min of meer vanzelf, vanwege haar aanwezigheid op de afdeling. Zomaar een koffiegesprek bij de verpleegpost waarin iemand begint over paranormale verschijnselen. Een andere keer ontmoet de dominee bij het bed van een jonge Arabische vrouw de elfjarige zoon die haar vertelt hoezeer hij bidt dat zijn moeder weer beter wordt. De pastor ziet het als haar opdracht open te staan voor deze contacten. Een pastor is de reisgenoot van zowel zwervers als pelgrims, zowel van mensen die bewust zoeken naar Gods bedoeling met hun leven alsook voor degenen die niet gewend zijn om een zinvraag te stellen.
Hoe kort en haast terloops de gesprekken soms zijn, vluchtig zijn ze niet. Er blijft altijd iets achter, iets om nog eens over na te denken of op terug te komen. Margriet van der Kooi heeft de gave om juist dat wat blijft hangen na een gesprek, voor ons te beschrijven. Zo mijmeren we als het ware mee met de pastor. Zij beschrijft niet alleen voor ons hoe een gesprek ontstaat en verloopt, maar ook wat een gesprek met haar doet en hoe zij erover nadenkt. In de weergave van de gesprekken loopt de reflectie van de pastor synchroon mee. Soms onderbreekt dat de gang van het verhaal enigszins, maar het maakt wel dat de lezer met de pastor mee gaat denken, bijvoorbeeld over de pastorale houding waarmee je een tevoren als moeilijk ingeschatte ontmoeting ingaat.
Pelgrims en zwervers is daarom op meerdere manieren en voor minstens drie doelgroepen een bijzonder waardevol boek.

Voor wie wel eens stilstaat bij geloof en leven en zich afvraagt waar God te vinden is, is het troostrijk om te lezen hoezeer gewone mensen van allerlei geloofsrichtingen of zonder geloofsgeschiedenis tekenen van Gods liefde en zorg in hun leven ontwaren. Meestal juist op de kruispunten van hun bestaan. De gebeurtenissen en gesprekken die aan de orde zijn, kunnen voor een belangrijk deel iedereen overkomen, de vragen van de gesprekspartners van deze pastor zijn ook mijn vragen.
Van der Kooi verdoezelt niets en romantiseert het leven niet. Zij beseft dat gedane zaken geen keer nemen maar zij weet evenzeer op gelovige wijze veel angst en onvermogen van mensen te ‘ontkrampen’, is mijn idee. Ook het levenseinde komt ter sprake vanuit een soort natuurlijke vanzelfsprekendheid. En omdat er bij God ruimte is voor de hele mens, is die ruimte er bij deze pastor. Ik vermoed ook dat juist vanwege deze ruimte dit boek veel mensen die losgeraakt zijn van kerk en geloof, kan aanspreken. Daarin klinkt een diep vertrouwen door dat God zelf als Pastor Bonum, als Goede Herder naar mensen omziet en dat het Hem werkelijk iets scheelt hoe een mens eraan toe is.
Het tweede belang van het boek lijkt me die van wegwijzer voor allen die in het pastoraat werkzaam zijn, of het nu professionele pastores zijn, ambtsdragers, of gewone, gelovige mensen die naar een ander omzien. Tussen de regels door leert Van der Kooi aan anderen hoe zij als pastor luistert en op welke momenten ze besluit om door te vragen, iets te zeggen, te zwijgen of haar taak als voorbidder te behartigen. Leerzame opmerkingen komen langs, vooral ook over het vermogen om te kunnen loslaten en toevertrouwen. Zij leert de pastor opmerkzaam te zijn op taboeonderwerpen als seksualiteit.

Maar de meest waardevolle lijnen liggen naar mijn idee in de wijze waarop Van der Kooi toont hoezeer Bijbelverhalen perspectief kunnen geven in situaties van alledag. Verbindingslijnen aangeven tussen toen en nu, tussen Bijbel en leven, dat is het werk van de pastor die thuis is in de Schriften. Al zijn het soms stippellijntjes, Van der Kooi weet vanuit haar professionaliteit steeds iets aan te reiken. Soms zozeer dat de lezer er jaloers op zou worden. Verdiepend is tevens dat de auteur steeds een inkijkje biedt in de attitude en spiritualiteit van haarzelf en hoe haar beleving van God en mensen meedoet in de ontmoeting.

 

Uitgesproken
Het derde belang van dit boek lijkt me dat, tussen de regels door, maar tevens in de inleiding van Van der Kooi zelf, een visie op pastoraat voor deze tijd wordt neergezet. De auteur neemt hier duidelijk stelling en is soms heerlijk uitgesproken in haar opvattingen over wat wel of niet pastoraat is (het bakken van een cake dus niet). Haar overtuiging is dat God zelf aan het werk is in mensenlevens en dat de pastor dáár oog en oor voor moet hebben. Zij zoekt opnieuw de kracht van het Bijbelwoord boven allerlei zelfgebakken New Age-achtige troost en durft onderscheid te maken vanuit een besef dat er behalve goddelijke ook destructieve krachten in de wereld te ervaren zijn. Deze overtuiging roept wellicht discussie maar zeker nadere doordenking op.

Een rijk, troostrijk en inspirerend boek, geschreven door een begenadigd auteur. Gezegend de zwerver of pelgrim die zo’n mens op zijn of haar weg ontmoet.